w-keverorchis

 

Niet bepaald wat je verwacht van een orchidee en al helemaal niet om koortsuitslag van te krijgen: de grote keverorchis. Maar die opwinding komt nog wel...
Orchideeën zijn vaak wat teveel van het goede: te grote bloemen, teveel bloemen, te opzichtige kleuren. Een beetje de nouveau-riche van de plantenwereld, protserig, maar ook weer goedkoop, zodat je zelfs met stuntprijzen in de supermarkten vindt. Onze eigen vaderlandse soorten, grote muggenorchis, herminium, wespenorchis, enz.zijn allemaal heel bescheiden orchideeën en toch is elke vondst weer een aangename verrassing. Op Schiermonnikoog vond ik al eens de kleine keverorchis en nu de grote, in een natuurgebied bij Deventer. Een stuk of 15, aan de rand van een bosje in een vochtig weiland. Vroeger dacht ik dat de naam kwam van de twee grote bladeren, die wel op dekschilden van kevers lijken, maar het blijkt dat de keverorchis een lokstof maakt, die mannetjeskevers aantrekt. In plaats van met een vrouwtje te paren krijgen ze stuifmeel op hun lijf, waarmee ze de volgende bloem bestuiven. Als een kever op bezoek geweest is vouwt de plant een van de kroonbladen over de stempel, zodat de bloem niet zichzelf bestuiven kan.

 

w-Phalaenopsis-ikeaw-bijenorchis

Phalaenopsis, de supermarktorchidee                   Bijenorchis

 

De Nederlandse orchidee die een beetje in de buurt komt van de tropische familieleden is de bijenorchis, die onlangs zelfs in het Lauwersmeer gebied is gevonden.
Er zijn nogal wat orchideeën die aan bedrog doen, door op een insect te lijken of ze aan te trekken voor de bestuiving: keverorchis, bijenorchis, hommelorchis, muggenorchis, wantsenorchis, spinnenorchis. Er groeit zelfs een aapjesorchis in Nederland Orchis simia, die geen aapjes aantrekt, maar er wel op lijkt. Voor die naam is nog een kandidaat: Monkey orchid, Dracula simia, een zeldzame soort die in de bergen van Midden en Zuid-Amerika groeit en zelfs naar bananen ruikt.

 

w-aapjesorchisw-Dracula-Simia-1w-Dracula-simia-2

Aapjes orchidee                                            Monkey orchid, Dracula simia

 

Het woord orchidee, orchis, betekent testikel en dat is niet alleen vanwege de vorm van de knolletjes, maar ook vanwege de opvatting dat men geloofde dat orchideeën ontstonden uit het verspilde zaad van parende dieren. Misschien dat orchideeën daarom zo gauw in de sfeer van passie en wellust terecht komen? De bloem van de orchidee heeft 3 kelkblaadjes en 3 kroonblaadjes. Het middelste kroonblad heeft een andere vorm en grootte. Oorspronkelijk stond het als een afdakje aan de bovenkant, maar bij veel soorten is de bloem 180° gedraaid, zodat het nu een handige landingsplaats voor insecten vormt.
De orchideeënfamilie is een van de grootste plantenfamilies met ruim 20.000 soorten en de variatie in bloemvorm is verbazend groot:

 

w-Bulbophyllum-frostiiw-Cattleyaw-Polyradicion-lindenii

Bulbophyllum frostii                Cattleya soort                         Spook orchidee 

 

w-AnguloaUnifloraw-Calceolaria-unifloraw-Papilio-psychopsis

Anguloa uniflora                     Calceolaria uniflora                Papilio psychopsis

 

w-Caleana-major-1

w-Diuris-pardinaw-Pleurothallis-schiedei

Vliegende eend orchidee       Mickey Mouse orchidee          Pleurothallis schiedei    

Caleana major                          Diuris pardina

 

De vormenrijkdom is verbazingwekkend groot, van compact tot grillig, van opvallend kleurig tot onopvallend groen.

 

w-Bulbophyllum-falcatumw-Bulbophyllum-medusae

Bulbofhyllum falcatum                                       Bulbofyllum medusae

 

w-Thelymitra-speciosaw-Listera-ovata-grote keverorchis

Thelymitra pulcherrima                                      Grote keverorchis Listera ovata

 

Orchideeën zou je kunnen vergelijken met paradijsvogels  (zie aflevering Gods vogels ) spectaculaire vormen en kleuren.
Een heel ongewone is de Rhizanthella gardneri, een orchidee die onder de grond groeit en nog net zijn bloem boven de grond weet te krijgen. De soort is pas in de lente van 1928 in West-Australië ontdekt.

 

w-Rhizantella-1w-Rhizanthella-gardneri

Rhizantella gardneri groeit onder de grond

 

In de Victoriaanse tijd (1840-1900) waren er veel hartstochtelijke orchideeenverzamelaars, die letterlijk over lijken gingen om bijzondere soorten te bemachtigen. Orchidelirium noemde men dit. Als je bovenstaande foto's goed bekeken hebt kun je je er mogelijk iets bij voorstellen, dat iemand helemaal gegrepen wordt door deze bijzondere planten. Drie geweldige boeken over deze orchideeënkoorts zijn:

 

w-Feinstein Orchideliriumw-orchideeenkoortsw-orchideeendief-susan-orlean

 

In het boek de Orchideeëndief (er is een Nederlandse vertaling) is de spookorchis een van de hoofdfiguren; een zeldzame soort die in de moerassen van Florida groeit, terwijl het boek Orchideeënkoorts opent met een groep mannen die door de oerwouden van Borneo sjouwt om de Paphiopedilum sanderianum te zoeken, de heilige graal onder de orchideeën. Een uitgestorven gewaande orchidee, met slierten van meer dan een meter lang en een geschatte waarde van $3000.
Vooral in het boek van Eric Hansen komen alle aspecten van orchidelirium naar voren: orchideeënsmokkelaars, geurdeskundigen, malafide handelaren, internationale opsporingsagenten, schatrijke verzamelaars, stuifmeeldieven, orchideeënkwekers in bedompte broeierige huizen en zelfs makers van orchideeënijs.
Van harte aanbevolen voor ieder die (meer dan gewoon) iets met verzamelen heeft....

 

w-Paphiopedilum-sanderianum

Paphiopedilum sanderianum, de heilige graal onder de orchideeën.