kolibrievlinder-w

 

Ja ja, dat hebben al heel wat mensen gedacht bij het zien van dit beestje.
Maar kolibries komen niet in Nederland voor, daarvoor moet je naar Noord-, Midden-, of Zuid-Amerika. Maar de vergissing is begrijpelijk, vergelijk ze maar eens:

 

kolibrievlinder-2kolibrie-1 

Kolibrievlinder   Macroglossum stellatarum         Kolibrie

 

De grootte verschilt niet zoveel en ze hebben allebei een heel snelle vleugelslag waardoor ze een zoemend/snorrend geluid maken. Ook steken ze allebei een lang ding in een bloem: een snavel of een roltong. Maar verder zijn ze juist in alles verschillend: de één is een vogel, de ander een insect. Ademhaling, ogen, skelet, zintuigen, voortplanting: alles gaat anders.

In eerste instantie dacht ik met de kolibrievlinder te maken te hebben, maar in een gesprek met een vriend en nadere beschouwing van de foto bleek dat het om de Glasvleugelpijlstaart gaat, een soort die nogal op de Kolibrievlinder lijkt, maar doorzichtige vleugels heeft.
De kolibries krijgen in een ander stukje wel de aandacht die ze verdienen; nu wil ik de pijlstaartvlinders eens voor het voetlicht halen, want zo heet de familie waar deze vlinders bij horen.
Een familielid die op de glasvleugelpijlstaart lijkt is de hommelvlinder, die natuurlijk de hommel als dubbelganger heeft.

 

hommelvlinder-w tuinhommel-w

Hommelvlinder  Henaris tityus                           Tuinhommel      

 

Er bestaat ook een hoornaarvlinder, die wel veel lijkt op een Pijlstaartvlinder, maar toch bij een andere familie hoort, de Glasvleugelvlinders. (Verwarrend, maar de Glasvleugelpijlstaart is geen lid van de Glasvleugelvlinders, die biologen soms....)

 

hoornaarvlinder-2hoornaar-2

Hoornaarvlinder   Sesia apiformis                      Hoornaar   Vespa crabro

 

Van de Pijlstaartfamilie zijn er wereldwijd 1450 soorten bekend. Hier in Nederland kun je 19 verschillende pijlstaartvlinders ontdekken. In één van de vlinderkasten in mijn museum heb ik ze allemaal. Tijdens de nachtvlinder-nachten, die elk jaar in nederland door de Vlinderstichting worden georganiseerd, (een aanrader) kun je verrast worden door Avondrood, een bijzonder fraaie pijlstaartvlinder. Sommige soorten vliegen alleen in de schemering, andere 's nachts en je hebt ook de dag-actieve pijlstaarten, waar de kolibrievlinder dus bij hoort. De familienaam danken ze aan de rupsen, die een pijl op hun achterlijf dragen.

 

w-groot-avondrood w-rups-ligusterpijlstaart

Groot Avondrood                                              Rups van de Ligusterpijlstaart

 

Pijlstaartvlinders leven 10-30 dagen. Sommige soorten eten gedurende hun volwassen leven niet. De volwassen vlinders zijn over het algemeen fors gebouwd. Met hun stevige en gestroomlijnde lijf en met grote voorvleugels en kleinere achtervleugels zijn ze helemaal gebouwd op snelheid. Je zou ze de jachtvliegtuigen in de vlinderwereld kunnen noemen: sterke en snelle vliegers. Pijlstaartvlinders onderscheiden zich niet alleen door hun snelheid, maar ook door hun prachtige uiterlijk, alsof ze door een designbureau zijn ontworpen:

 

oleanderpijlstaart-w Lindepijlstaart-w

Oleanderpijlstaart                                            Lindepijlstaart

 

De pijlstaartvlinder die het meest bekend is geworden is die op het boek 'The Silence of the Lambs van Thomas Harris: de Doodshoofdvlinder. Door de verflilming met Anthony Hopkins als Hannibal werd het een wereldsucces. 

 

silence-of-the-lambs-w doodshoofdvlinder-w

 

Veel minder bekend, maar veel meer bijzonder, is de pijlstaartvlinder wiens bestaan al was voorspeld, voordat hij werd ontdekt. Hoe kun je nu een onbekende vlinder voorspellen?  Hoe weet je of er zo'n vlinder eigenlijk zou moeten bestaan? En waarom zou hij moeten bestaan?


In 1862 schreef Darwin een boek over orchideeën, waarin hij een bijzondere orchidee van Madagascar beschreef, de komeet orchidee Angraecum sesquipedale. Deze heeft een bloembuis van bijna 30 cm. lang en helemaal onderin zit de nectar. Nectar dient om insecten te lokken en te belonen voor de bestuiving die ze tijdens het bloembezoek uitvoeren. Een mooie samenwerking, waar ze allebei beter van worden. Maar als de nectar op een diepte van 30 cm zat, moest er ook insect zijn met zo'n lange tong, om daar bij te komen, redeneerde Darwin en hij voorspelde dat er zo 'n nachtvlinder op Madagascar moest zijn. In Zuid Amerika was al eens een nachtvlinder ontdekt met een tong van 20 cm, dus de gezochte vlinder zou waarschijnlijk iets soortgelijks zijn. Sommige onderzoekers vonden het een belachelijk idee, maar zijn collega Wallace niet.

 

Angraecum-sesquipedale-w 1867-Wallace-opsporing-gezocht-w

De komeetorchidee met een buis van 30 cm   Gravure met de voorspelde mot uit 1867

 

Wallace publiceerde zelfs een soort Opsporing verzocht-poster in 1867. Maar pas 41 jaar later, in 1903, werd de bewuste vlinder gevonden: een pijlstaartvlinder met een tong van bijna 30 cm: de Madagascarpijlstaart, Xanthopan morgani praedicta, de voorspelde mot.

 

Xanthopan-morgani-en-Angraecum-sesquipedale-w

 

Op dit filmpje van 4,5 min. zie je de vlinder de orchidee bezoeken: ongeloofelijk hoe hij met een tong van 30 cm kan manoevreren!

Tegenwoordig weten we dat er vlinders moeten zijn met een tong die nóg langer is, aangezien er een orchidee is beschreven met een bloembodem van meer dan 40 centimeter; Angraecum longicalcar. Dit is dus 10 cm langer dan de reikwijdte van de tong van Xanthopan morgani.De bewuste vlinder is nog niet gevonden...