In de vorige aflevering ging het over de eenhoorn, die niet bleek te bestaan, maar onbedoeld de aandacht vestigde op een heel ander dier: de eentand, beter bekend als de narwal. Geen wit paard met een hoorn op zijn kop, maar een zeezoogdier, met de bijzonderste tand uit het hele dierenrijk.

 

eenhoorn-eentandToen in de 16 eeuw de eerste narwaltanden in Europa verschenen werd de magische status van de hoorn van de eenhoorn op de narwaltand overgedragen. Narwaltanden waren niet alleen maar zeldzaam, maar ook kostbaarder dan goud. Koningin Elizabeth (1560) had een scepter van een narwaltand met edelstenen, 'de Horn of Windsor ' waar ze ruim £10.000 voor betaalde; omgerekend naar nu zo 'n 100 miljoen of de prijs van een kasteel in die tijd. Rond 1550 kocht Paus Julius de 3de voor 12.000 gouden kronen een stukje en in 1559 werd voor een narwaltand 30.000 dukaten geboden, maar de koop ging niet door. Koningen gebruikten de hoorn als onderpand om hun oorlogsleningen af te sluiten. Alleen de Deense koning Christian lll (1660) had geen last van de schaarste: hij zat letterlijk op de bron van zijn rijkdom: een troon van narwaltanden.

narwaltroon

narwaljacht

 

De Denen konden het zich veroorloven, zij importeerden narwaltanden uit Groenland, waar de Inuit de narwals vingen door in een kajak de narwal te harpoeneren. Dit gebeurt nog wel, maar ook daar wordt er met geweer gejaagd. Hun vlees wordt rauw gegeten (Eskimo betekent rauw vlees eter) en bevat veel vitamine C. De huid is zeer geschikt om riemen van te maken, omdat deze soepel blijven ook als ze bevroren zijn.

 

Linnaeus gaf hem de naam Monodon monoceros: eentand-eenhoorn, waarmee hij op een elegante manier een brug sloeg tussen de legende van de eenhoorn en de werkelijkheid van de narwal. De narwal is een walvissoort van maximaal 5 meter. Alleen bij de mannetjes groeit de linkersnijtand uit de kop; de rechter blijft heel klein in de kop achter en groeit heel soms ook uit. De tand kan 90-240 cm lang, max. 280 cm. In de kaak staan verder geen tanden: de inktvissen, vissen en schaaldieren worden met de harde kaakranden gekraakt of ineens doorgeslikt. Ze leven in groepen van 2-20 dieren, maar in de trektijd kunnen ze met honderden samen optrekken. Ze kunnen 30 – 55 jaar oud worden.

 

group-of-narwhals

Een groep trekkende narwals

 

Ze leven in het Noordpoolgebied rondom het zeeijs, vooral tussen Canada en Groenland. Narwals staan op het menu van Groenlandse haaien, orka's, ijsberen en soms een walrus. Ook is er commerciële walvisjacht en is de plaatselijke bevolking uit op de slagtanden. Toch zijn ze op sommige plaatsen nog talrijk. De wereldpopulatie wordt geschat op 25.000 - 45.000. Er is wel streng toezicht op de jacht en de soort heeft een beschermde status.

 

gestrandde-narwal

De enige narwal die ooit in Nederland aanspoelde: een vrouwtje (dus zonder tand) van 4 m lang tussen Kampen en Elburg.11 maart 1912

 

'Klaas en de Jacht op de Eenhoorn', als variant op Kuifje en de jacht op de Eenhoorn.

In de lange jaren dat ik verzamel stond de narwaltand al lang op mijn verlanglijst of nee, niet concreet: zo 'n aankoop leek me onbereikbaar. Ik kende ze alleen uit boeken en wist dat ze in allerlei rariteitenkabinetten en natuurmusea voorkwamen en dat ze steevast tot de topstukken werden gerekend.

narwaltanden-Herwig-Simons

Ik informeerde wel eens bij andere verzamelaars, maar kreeg dan verhalen van 'minstens 10.000 euro' en 'verboden voor particulieren' en zo meer. In de kerstvakantie van 2005 was ik met Anneke in Antwerpen en liepen daar een antiekzaak binnen waar veel prachtige naturalia te koop was: walrusschedels, een opgezette giraffekop met 2 meter nek, olifantslagtanden en veel meer moois. Allemaal topstukken voor topprijzen. En daar, in een hoekje, stonden ze: 7 narwaltanden!

Ik was compleet van slag: mijn eerste ontmoeting met een narwaltand en dan nog keuze uit meerdere exemplaren en te koop! Een droom werd werkelijkheid. 's Nachts droomde ik dat ik er al één had gekocht. Helaas ontwaakte ik al snel uit de droom: voor een redelijk exemplaar van 175 cm werd al meer dan € 6500 gevraagd. De volgende dag gingen we weer kijken en raakte ik met de antiekhandelaar aan de praat. Ze waren spaarzaam nog wel te koop, in Denemarken bij particulieren, maar ook dat werd steeds moeilijker, vertelde hij. Maar bij mij was het vuur ontstoken: ik wilde ook een narwaltand!
Eenmaal thuisgekomen hakte ik de knoop door: ik zou er zelf één exporteren uit Canada! Ik legde contact met een Canadese handelaar, wiens moeder uit Ureterp afkomstig bleek, dus het ijs was snel gebroken (ik ben zelf ook geboren in Friesland). Daarna begon de administratieve bergtocht om CITES- en import- en exportvergunningen van Nederland en Canada te krijgen, maar na een half jaar stug doorploeteren en wachten kon ik in juli 2006 eindelijk mijn narwaltand van Schiphol halen (ook al had dat ook nogal wat voeten in de aarde): een prachtexemplaar van 227 cm en een gewicht van 5,3 kg.

 

aanwinst4

 dubbele-eenhoorn

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aanwinst juli 2006                                              Bij 1 op de 500 narwals groeien 2 tanden uit

 

Waar dient de tand voor?
Lange tijd was het niet duidelijk waarom narwals zo 'n enorme tand hebben. Jules Verne opperde dat hij schepen kon doorboren, anderen dat hij ijs kon openbreken. Vaak werd gedacht aan rivaliteit tussen mannetjes, wat sommige foto's leken te bevestigen. In 2005 werd uit een uitvoerig onderzoek door een Amerikaans team van tandartsen dat de tand een heel andere functie heeft.

 

narwhals-playingonderzoek

 

Ontmoeting van narwals                                    Narwalonderzoek 2005

 

De tand bleek miljoenen fijne kanaaltjes te hebben, met zenuwuiteinden naar de buitenwereld, wat de tand tot een enorm tastorgaan maakt, een soort sensor die in het water steekt. De wetenschappers stellen dat de zenuwen subtiele verschillen kunnen waarnemen in temperatuur, druk, de samenstelling van het water en de lucht en waarschijnlijk zelfs meer, wat de narwal unieke zintuiglijke eigenschappen geeft. Eén tand, maar wel een heel bijzondere!

 

De narwal in vergelijking met andere walvissoorten.

Cetacea

 

1= Noordkaper. 2= Orka. 3= Groenlandse walvis. 4= Potvis. 5= Narwal. 6= Blauwe vinvis. 7= Noordse vinvis. 8= Beloega.