Met een variant op de beroemde kreet "It 's a bird, it's a plane, it's superman!" zou dit stukje kunnen beginnen met "het is een vogel, het is een vlinder, het is een supervlinder!"

Deze aflevering gaat over een beroemde vlinderfamilie: de Vogelvlinders, met veel koninklijke vertegenwoordigers.

vogelvlinderkast

 

Kortgeleden maakte ik deze vlinderkast, die nu een ereplaats in mijn museum heeft gekregen: een mooie afspiegeling van de familie van de Vogelvlinders, de Ornithoptera. Enkele soorten had ik al langer, maar het afgelopen jaar kon ik er enkele soorten bijkopen, die al tijden op mijn verlanglijstje stonden, zoals de paradijsvogelvlinder.
Probleem is niet om ze te vinden via internet, maar om een betaalbaar exemplaar te vinden. Paradijsvogelvlinders (mannetjes) kosten al gauw een paar honderd euro, afhankelijk van de kwaliteit en dat is meer dan ik er voor wil betalen. Dat wordt dus zoeken naar een betaalbaar exemplaar. Net als bij postzegels heb je bij insecten een gradatiesysteem, van A1, AA-, A- tot A2, waarbij er steeds meer kleine beschadigingen zijn.
De allerbeste kwaliteit is 'ex pupae', waarbij de vlinder direct na de verpopping wordt gedood. Omdat hij nooit gevlogen heeft zijn de vleugels en antennes perfect. De prijzen passen zich hier bij aan en zo betaal je voor sommige vogelvlinders meer dan duizend euro.

 

paradijsvogelvlinder

Koningin-victorias-vogelvlinder

 

 

 

 

 

 

 

Paradijsvogelvlinder Ornithoptera paradisea       Koningin Victoria's vogelvlinder O. victoria

 

De familie van de Vogelvlinders horen tot de mooiste en kostbaarste vlinders ter wereld. Ornithoptera betekent letterlijk vogelvleugel en dat komt door de vorm en grootte van de voorvleugels. Veel soorten hebben een spanwijdte van 15-20 cm, en de vrouwtjes zijn zelfs nog groter. De Koningin Alexandra vogelvlinder is zelfs de grootste dagvlinder ter wereld: het vrouwtje haalt 31 cm.

Er zijn 3 geslachten: Ornithoptera, Troides en Trogonoptera. De ♂ en ♀ verschillen sterk in kleur en grootte. Ze vormen gemakkelijk hybriden, die vanwege hun zeldzaamheid soms zeer kostbaar zijn.

 

palawan-vogelvlinderrippons-vogelvlinder

 

 

 

 

 

 

 

Palawan vogelvlinder Trogonoptera trojana        Rippons vogelvlinder  Troides hypolites 

 

Vogelvlinders leven op tientallen meters hoogte in de oerwouden van Papua Nieuw Guinea, Australië en India. Ze zijn daardoor moeilijk te verzamelen. Vroeger schoot men ze uit de lucht, met fijne hagel of met zand, een methode die ook gebruikt werd voor libellen of cicaden. Daar heeft de handelskwaliteit natuurlijk wel onder te lijden en daarom probeert men liever om rupsen te kweken. Dat is echter nog niet zo gemakkelijk. Van een enkele soort zijn de rupsen zelfs nog nooit gevonden. De rupsen eten van de bladeren van de pijpbloemen, die op een meter of 30 hoog in het oerwoud groeien. De bladeren zijn giftig, zodat de rupsen het gif in hun lichaam ophopen en uiteindelijk worden ook de vlinders giftig. Ze worden dan ook niet of nauwelijks gegeten. Desondanks worden veel soorten in hun bestaan bedreigd, meest door houtkap en zijn nu beschermd. De vlinder kan dan wel beschermd zijn, maar zijn leefgebied niet en dus gaat de achteruitgang van sommige soorten door.

 

Blauwe-vogelvlinder

wallace-gouden-vogelvlinder

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Blauwe vogelvlinder Ornithoptera urvillianus         Wallace Gouden vogelvlinder O. croesus


De Gouden vogelvlinder is een uiterst bedreigde vogelvlinder, die alleen voorkomt op enkele eilanden die behoren tot de Molukken. De vlinder houdt zich op in de bossen in het laagland met moerassen en andere moeilijk toegankelijke vochtige biotopen. Desondanks zijn ze bedreigd, want juist op diezelfde plaatsen groeien de kostbaarste bomen voor de houtkap. Vaak wordt er ook nog met insecticiden gespoten in de moerassen om muskieten te bestrijden, met natuurlijk desastreuze gevolgen voor deze prachtige vlinder. De vlinder werd in de vorige eeuw voor het eerst gevangen en beschreven door Alfred Russel Wallace, een tijdgenoot van Charles Darwin. De prachtige goudkleurige vleugels van de vogelvlinder ontlokten hem de volgende woorden : 'toen ik de vlinder uit het net haalde en zijn grandioze vleugels openvouwde, begon mijn hart stevig te bonzen, het bloed steeg me naar het hoofd. Ik voelde dat ik eerder zou flauwvallen dan wanneer ik de dood voor ogen zou hebben gehad.'

 

Verzamelwoede

 

alexander-vogelvlinder

Ornithoptera-alexandrae

 

 

 

 

 

 

 

Koningin Alexandra's vogelvlinder Ornithoptera alexandrae en de reusachtige rups

 

Alle soorten vogelvlinders worden graag verzameld, maar de meest gezochte vogelvlinder is de Koningin Alexandra's vogelvlinder, Ornithoptera alexandrae.
Deze prachtige vlinder komt maar op één plek voor: een stuk bos van 100 km2 in de Popendetta Vallei in het zuid oosten van Papua Nieuw Guinea. De soort staat onder de meest strenge bescherming (CITES1) en er is een totaal handelsverbod. Dat maakt hem natuurlijk nog aantrekkelijker voor de hartstochtelijke verzamelaars die dan ook enorme prijzen betalen (tot wel $15.000 voor een paartje) , desnoods illegaal. De beroemdste vlindersmokkelaar, Yoshi Kojima, werd in 2007 opgepakt. Juist hij verzamelde en handelde in de meest gezochte en kostbaarste vlinders.

 

WingedObsession.HCzwarte-markt

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vlindersoorten die topprijzen opbrengen op de zwarte markt

 

 

 

 

 

Jessica Spearts schreef er een boek over, Winged obsession: hoe de meest gezochte vlindersmokkelaar in een lange en kostbare undercoveroperatie uiteindelijk werd gepakt.
Vanwege deze verzamelwoede pleit een wetenschapper uit PNG er voor de handel niet geheel te verbieden, maar gecontroleerd te laten plaatsvinden, om zo de illegale handel te stoppen. Voor degene die daar niet op wil wachten: er is een firma die zeer goede replica's van deze vlinder maakt, maar zelfs dan kost een mooi exemplaar meer dan €300.....